اخبار جاری | گروه ها | جستجو | اتحادیه RSS
ماهيت مفسدهانگيز تعرفههاي گمركي
علت وجودي تعرفههاي وارداتي، يكي حمايت از توليدكنندگان داخلي در برابر رقباي خارجي و ديگري ايجاد موازنه ميان عرضه و تقاضاي كالا در بازار مصرف داخلي و به عبارتي حمايت از حقوق مصرفكنندگان است.
اما در كشور ما تعرفههاي گمركي خاصيت ديگري هم دارند كه آن كسب درآمد براي خزانه دولت است كه متاسفانه در طول دهههاي اخير دولتها به اين وجه از علت وجودي تعرفهها توجه بيشتري نشان داده و همه سال در لايحه بودجه سالانه كشور ارقام بسيار هنگفتي در رديف درآمدهاي دولت از محل تعرفههاي گمركي پيشبيني ميشود. گرچه متاسفانه تضمين چنداني در خصوص محقق شدن اين بخش از درآمدهاي دولت ندارد و گنجاندن آن در رديف درآمدهاي بودجه سالانه مملكت در نقطه مقابل پند معروف شيخ اجل سعدي شيرازي است كه ميفرمايد: «به دشت آهوي ناگرفته نبخش» اما صرفنظر از هر چيز، پيچيدگي و تعدد سرفصلها و اقلام مندرج در كتاب بسيار قطور تعرفههاي گمركي به خصوص در بخش مربوط به تعرفه واردات، زمينه را براي بسياري از مفسدهانگيزيها و رانتخواريها در گمركات ما فراهم ميسازد؛ ضمن آنكه همه ساله وزارتخانههاي بازرگاني و صنايع و معادن و ساير دستگاههاي ذيربط دولتي بايد نيروي انساني، وقت و انرژي و هزينه سنگيني را صرف تهيه كتاب تعرفهها و جزئيات مربوط به ميزان و نحوه محاسبه تعرفه واردات كالاهاي مختلف در مبادي گمركي كشور كنند كه بعضا تاخير در تهيه، چاپ و انتشار كتاب تعرفهها موجبات سردرگمي و بلاتكليفي بازرگانان و صنعتگران و خود مسوولان گمرك كشور را فراهم ميسازد و سبب بروز تاخيرهاي طولاني و زيانبخش در ترخيص محمولهها از گمركات كشور ميشود. همچنان كه مشاهده ميكنيم با وجود گذشت بيش از دو ماه از سال 87 هنوز كتاب تعرفههاي امسال به گمركات كشور ابلاغ نشده و كسي هم به درستي نميداند اين تاخيرها تا چه زماني ادامه خواهد يافت. اما حتي بر فرض آن كه كتاب تعرفههاي گمركي در شروع هر سال جديد منتشر شده و در اختيار ادارات گمرك و افراد ذينفع قرار گيرد، به دليل شرح و بسطهاي طولاني و پيچيدگيهاي بيش از حد و حصري كه در خصوص نحوه محاسبه تعرفه كالاها و وسايل و تجهيزات متشكل از اجزا و قطعات گوناگون ساخته شده از مواد اوليه متفاوت، در كتاب تعرفهها وجود دارد كه هر مامور گمركي ميتواند تعبير و تفسيرهاي متفاوتي از آنها ارائه دهد، صاحبان كالاها را وادار ميسازد تا براي تسريع در ترخيص محمولههاي خود و رها شدن از چنگ ديوانسالاري گمركي و عبور از تونلهاي تو در توي تعرفهها، به راهحلهايي كه الفاظ و تعابير گوناگوني براي آن در ادبيات اجتماعي امروزي ما ساخته شده و در يك لفظ كلي از آن با عنوان مفاسد اداري و اقتصادي ياد ميشود، متوسل شوند. اگر واقعبينانه به موضوع نگاه كنيم گناه اصلي به وجود آمدن اين قبيل مفسدههاي اداري و اقتصادي به گردن پيچيدگي بيش از حد قوانين و مقررات است كه زمينه را براي تفسير به راي، اشكال تراشيهاي مستند به قانون و در نهايت بده بستانهاي زير ميزي و خلاف قانون در دستگاههاي دولتي از جمله در گمركات ما فراهم ميسازد. كتاب قطور تعرفههاي گمركي كه هر سال بعد از تصويب بودجه كل كشور تهيه و براي اجرا به گمركات كشور ابلاغ ميشود، يك مصداق بارز از اين قبيل قوانين و مقررات پيچيده و رمزآلود است كه كشف رمز بسياري از مطالب آن براي هر دو سوي معادله؛ يعني هم مسوولان گمركي و هم صنعتگران و بازرگانان مشكلساز و دردسرآفرين است و خبرهايي كه هر از گاه درباره كشف تخلفات مالي و اداري در گمركات كشور در رسانهها منتشر ميشود، عمدتا ريشه در همين پيچيده بودن بيش از حد و اندازه كتاب قوانين و مقررات مربوط به تعرفهها دارد و تا زماني كه چارهاي اساسي براي شفاف و سادهسازي اين قوانين و مقررات نشود، هيچ نظام بازرسي و نظارتي قادر به مبارزه با تخلفات و مفاسدي كه در گمركات ما اتفاق ميافتد، نخواهد بود. اگر نگاه دولت به تعرفههاي گمركي به عنوان يك منبع مهم درآمد تغيير كند، اگر دولت بپذيرد كه نه بالا بردن و نه پايين آوردن افراطي تعرفهها نميتواند در درازمدت حقوق توليدكنندگان و مصرفكنندگان را تامين كند و اگر دولت قبول كند كه با تعيين يك نرخ منطقي و ميانگين براي تعرفهها، هم به درآمدي معقول و قابل تحقق دست خواهد يافت، هم حقوق مصرفكننده و توليدكننده در يك حد متعادل تامين خواهد شد، هم مبارزه با رشاء و ارتشاء و تخلفات اداري در گمركات ما به نتيجه خواهد رسيد و هم جامعه صنعت و بازرگاني ما با امنيت خاطر و سلامت فكري بيشتري به فعاليت خود ادامه خواهند داد، در آن صورت ديگر نيازي نخواهد داشت تا همه ساله كتابي اين چنين حجيم، پيچيده و پررمز و راز براي تعرفه واردات و صادرات كشور تهيه شود. اين كه براي فلان قطعه پلاستيكي يك وسيله فني يك نرخ تعرفه و براي قطعه چوبي يا شيشهاي آن تعرفهاي ديگر و هر يك از ديگر اجزاي آن تعرفههايي جداگانه تعريف و تعيين كنيم و انتظار داشته باشيم هيچ عمل خلاف و مفسدهاي از دل اين همه پيچيدگي بيرون نيايد يا ترخيص كالا از گمركات ما در حداقل زمان ممكن امكانپذير باشد، انتظاري عبث و به دور از انتظار است كه هرگز برآورده نخواهد شد. پيرايهزدايي از مقررات و سادهسازي تعرفههاي گمركي را كشورهاي همسايه ما در جنوب خليجفارس سالها است تجربه كرده و نتايج خوبي هم از آن به دست آوردند. چه اشكالي دارد كه تنظيمكنندگان مقررات و تعرفههاي گمركي ما آن تجربهها را در تعيين تعرفههاي گمركي و قوانين و مقررات مربوط به آنها پياده كنند. بهرهگيري از كارهاي خوب و درست ديگران براي هيچ دولت و ملتي ننگ و عار نيست. همچنان كه يقينا بسياري از ملتها در طول تاريخ از بعضي كارهاي خوب ما ايرانيان پندها گرفتهاند.